Kisha e Fjetja e Shën Marisë, Bishqethëm

Kisha e Shën Marisë në Bishqethëm është një nga monumentet më të vlefshme historike dhe kulturore të zonës së Myzeqesë, duke përfaqësuar lidhjen e ngushtë të komunitetit me traditën e besimit dhe jetën shpirtërore. Ajo mban titullin “Fjetja e Shën Mërisë” dhe, sipas një gojëdhëne, mendohet të jetë ndërtuar fillimisht në vitin 1198. Në vitin 1600 u shkatërrua deri në themel nga turqit dhe rreth vitit 1750 u rindërtua mbi themelet e kishës së vjetër, ndërsa pikturimi mural u realizua në vitin 1798.

Arkitektura e saj përfaqëson variantin karakteristik të kishave të Myzeqesë: një bazilikë trenefëshe me naos dhe hajatet që e rrethojnë në tri anë. Naosi ka përmasa të brendshme 16.75 x 8.50 m dhe ndahet nga dy radhë kolonash që përfundojnë me kapitele të lidhura me arkada gjatësore. Nefi qendror është më i gjerë dhe më i lartë, duke u ndriçuar nga dritare të hapura mbi çatinë e hajateve. Tavani prej druri është i zbukuruar me rozeta të gdhendura dhe ornamente dekorative, ndërsa ikonostasi i gdhendur ndan ambientin e altarit me absidën qendrore dhe niket përkatëse. Porta perëndimore hapet poshtë kullës së kambanores, ndërsa absida, e punuar me blloqe guri të latuar dhe e zbukuruar me nike të harkuara, përbën elementin më të spikatur të pamjes së jashtme.

Brendësia e kishës është zbukuruar me afreske dhe piktura ikonografike nga artisti i njohur Johan Çetiri nga Grabova, së bashku me Gjergj Çetirin dhe nipin e tij Ndinin, përfaqësues të një familjeje të shquar piktorësh kishash në Shqipëri. Piktura murale mbulon të gjithë sipërfaqen e naosit dhe ndjek një program ikonografik të pasur me jerarkë, martirë, apostuj dhe skena nga jeta e Krishtit dhe e Shën Mërisë. Në absidë paraqitet Shën Mëria Platiteria, ndërsa në faqen perëndimore ndodhet skena monumentale e “Fjetjes së Shën Mërisë” dhe në narteks “Gjyqi i Fundit”. Ikonat e ikonostasit, të pikturuara nga Naun Çetiri në vitin 1829, plotësojnë ansamblin artistik.

Kohët e fundit, kisha ka përjetuar një restaurim të plotë, duke rikthyer dinjitetin dhe pamjen e saj historike, nën mbikëqyrjen e specialistëve të monumenteve. Sot, ajo vazhdon të jetë një vend aktiv fetar dhe shoqëror, ku zhvillohen mesha, pagëzime, martesa dhe homazhe, duke shërbyer si simbol i trashëgimisë së besimit dhe lidhjes së brezave me traditat kulturore të Myzeqesë. Restaurimi modern dhe pasuria e brendshme artistike e bëjnë këtë kishë një pikë të rëndësishme për vizitorët dhe turistët që kërkojnë të zbulojnë historinë, artin dhe shpirtëroren në një tërësi të veçantë.

---

English

Kisha e Shën Marisë in Bishqethëm is one of the most valuable historical and cultural monuments of the Myzeqe area, representing the close connection of the community with the tradition of faith and spiritual life. It bears the title “Dormition of Saint Mary” and, according to a legend, it is believed to have been originally built in 1198. In 1600 it was destroyed to its foundations by the Turks and around 1750 it was rebuilt on the foundations of the old church, while the mural painting was completed in 1798.

Its architecture represents the characteristic variant of the churches of Myzeqe: a three-aisled basilica with a naos and porticoes surrounding it on three sides. The naos has interior dimensions of 16.75 x 8.50 m and is divided by two rows of columns that end with capitals connected by longitudinal arcades. The central nave is wider and higher, illuminated by windows opened above the roof of the porticoes. The wooden ceiling is decorated with carved rosettes and ornamental details, while the carved wooden iconostasis separates the altar area with the central apse and the respective niches. The western door opens beneath the bell tower, while the apse, built with finely cut stone blocks and decorated with arched niches, is the most distinctive element of the exterior.

The interior of the church is adorned with frescoes and iconographic paintings by the well-known artist Johan Çetiri from Grabova, together with Gjergj Çetiri and his nephew Ndini, representatives of a distinguished family of church painters in Albania. The mural painting covers the entire surface of the naos and follows a rich iconographic program with hierarchs, martyrs, apostles and scenes from the life of Christ and Saint Mary. In the apse appears Saint Mary Platytera, while on the western wall is the monumental scene of the “Dormition of Saint Mary” and in the narthex the “Last Judgment.” The icons of the iconostasis, painted by Naun Çetiri in 1829, complete the artistic ensemble.

In recent times, the church has undergone a complete restoration, restoring its dignity and historical appearance under the supervision of monument conservation specialists. Today, it continues to be an active religious and social site, where masses, baptisms, weddings and memorial services take place, serving as a symbol of the heritage of faith and the connection of generations with the cultural traditions of Myzeqe. The modern restoration and the richness of its artistic interior make this church an important destination for visitors and tourists seeking to discover history, art and spirituality in a unique unity.

🎧 Dëgjo guidën audio në anglisht